Filosofie

6 colleges van 2½ uur
woensdag 10.30-13.00 uur
data: 7/10; 14/10; 28/10; 4/11; 11/11 en 18/11
kosten: € 187,50

Dr. mr. Jaap Gruppelaar

(1958) studeerde Wijsbegeerte en Geschiedenis in Nijmegen en Leuven en Nederlands Recht aan de Open Universiteit. Hij promoveerde in de wijsbegeerte. Hij publiceert over Coornhert en vertaalde meerdere van zijn werken. Momenteel werkt hij aan een intellectuele biografie op basis van diens brieven (D.V. Coornhert 1522-1590 – Een leven in honderd brieven).

‘Blijft u in vrijheyt, want ick de mijne om niemant en wil missen.’

D.V. Coornhert (1522-1590)

In de jaren ’60 van de 16e eeuw verliest het Habsburgse gezag, eens oppermachtig in grote delen van Europa (en daarbuiten), zijn greep op de Nederlanden. Daar leidt een gewapende opstand tot afscheiding: de geboorte van een republiek. In de 17e eeuw beleeft die republiek zijn ‘Gouden Eeuw’.

Coornhert is nauw betrokken bij die opstand, maar staat weldra uiterst kritisch tegenover de godsdienstpolitiek van het nieuwe regiem, omdat het de gereformeerde kerk bevoorrecht en de andere kerken marginaliseert. Hij klaagt de nieuwe repressie aan: weer verliezen burgers rechten en komen gewetens in nood. Hij bepleit godsdienstvrijheid. Dat betekent overigens niet dat hij multi-religiositeit toejuicht. Maar hij meent dat godsdienst en dwang niet samengaan; vrijheid is wezenlijk aan geloofsbeleving. Hij accepteert noch kerkgezag noch overheidsgezag.

In zijn geschriften spreekt hij zich fel uit tegen de gereformeerden, niet alleen omdat zij godsdienstvrijheid afwijzen, maar ook omdat zij in hun geloofsleer de idee van menselijke (wils-)vrijheid uitsluiten. Coornhert verwerpt echter ook de katholieke kerk en -leer. Om zijn standpunt te onderbouwen moet hij wel op ontdekkingsreis: in heden en verleden, bij christenen en heidenen vindt hij de ideeën en argumenten die hij nodig heeft.

In deze cursus volgen wij Coornhert op zijn intellectuele ontdekkingsreis. Ook zijn polemiek met de gereformeerde predikanten en zijn visie op de koers van de opstand komen aan bod. Om duidelijk te maken dat Coornhert deel uitmaakt van een (Europees) debat komen auteurs ter sprake die invloed uitoefenen op zijn werk (o.a. Seneca, Erasmus, Castellio) of tegen wie hij zich juist afzet (o.a. Machiavelli, Calvijn, Lipsius, Montaigne).

Tenslotte is het de vraag wat Coornherts denken voor onze tijd te betekenen heeft.

Menu